elwis@jid.pl

Terminal to jedno z ważniejszych narzędzi wielu użytkowników *nixów. Gdy używa się go często i czerpie się garściami z jego walorów, warto jest go dopasować tak, żeby wziąć maksimum. Wymaga to odrobiny pracy, ale myślę, że warto.

Podstawą podstaw jest czytelność. Jeśli nie mamy dobrze dobranej czcionki, dobrze dobranych kolorów, dużo tracimy. W przypadku terminala, sprawa jest dość prosta, bo czcionką zwykle zajmuje się system operacyjny, ale pozostają jeszcze kolory, które bardzo ułatwiają pracę. Pomijając fakt, że warto ustawić w ustawieniach programu powłoki aliasy, które będą uruchamiać programy (na przykład ls) tak, żeby używały kolorów; warto się zająć też samymi kolorami. Nie zawsze są one dobrze dobrane. Na przykład niebieski jest za ciemny, żółty wygląda brzydko, biały za jasny i takie tam. Na szczęście możemy je przedefiniować w bardzo prosty sposób. Jak zapewne wielu osobom wiadomo, terminal używa 8 kolorów, które nazywają się 0=black, 1=red, 2=green, 3=yellow, 4=blue, 5=magneta, 6=cyan, 7=white. Do zmieniania ich definicji używamy sekwencji ze znakiem "escape". Składnia jest bardzo prosta: ^[]Pxrrggbb, gdzie ^[ jest znakiem escape (można go uzyskać na wiele sposobów, na przykład wywołując cat z przekierowaniem do pliku i wciskając ESC), x jest numerem koloru, a rrggbb jest definicją koloru w rgb, szesnastkowo. Ja na przykład mam następującą definicję:

echo "^[]P0000000 ^[]P1ff0000 ^[]P200ff00 ^[]P3ffff00 ^[]P43030ff ^[]P5ff00ff ^[]P600ffff ^[]P7909090"

Oczywiście nie samym terminalem żyje człowiek. Żyjemy w XXI wieku, mamy X11 i używamy wirtualnych terminali. Mamy tu wiele różnych opcji: Konsole, Terminal, klasyczny xterm czy mój faworyt, urxvt. Oczywiście sam wybór odpowiedniego emulatora terminala to no nie wszystko. Trzeba go jeszcze dobrze skonfigurować. W przypadku tych łatwych programów nie jest to trudne, jednak nie każdemu muszą one pasować. Ja na przykład lubię urxvt i pokażę jak go szybko i sprawnie skonfigurować.

Podstawową konfigurację można przeprowadzić za pomocą linii poleceń (opcja dla mało wymagających), używając takich przełączników jak -bg (kolor tła), -fg (kolor tekstu) i -fn (czcionka). Moim zdaniem jednak to za mało, żeby mieć ładny emulator terminala (poza tym ta metoda jest dobra tylko do wywoływania z menu). Dlatego też polecam grzecznie przejrzeć manuala i zabrać się do pracy (lub skorzystać ze ściągawki poniżej :D).

W przypadku (u)rxvt, konfiguracja odbywa się poprzez wpisanie odpowiednich wartości (tzw. resources, wszystkie można znaleźć w manie) do ~/.Xdefaults (choć może to być jeden z kilku innych, też do wyszperania w manie). U mnie wygląda to tak:

URxvt.background: black
URxvt.foreground: white
URxvt.color0: #dddddd
URxvt.color1: #ff0000
URxvt.color2: #00ff00
URxvt.color3: #ffff00
URxvt.color4: #5050ff
URxvt.color5: #ff00ff
URxvt.color6: #00ffff
URxvt.color7: #ffffff
URxvt.cursorColor: #00ff80
URxvt.cursorColor2: #000000
URxvt.font: -*-courier-medium-r-*-*-25-*-*-*-*-*-*-2
URxvt.mfont: -*-dejavu sans-medium-r-*-*-17-*-*-*-*-*-*-u
URxvt.title: Terminal
URxvt.virtualBell: True
URxvt.loginShell: True
URxvt.scrollBar: False
URxvt.termName: xterm

Sprawa jest dość prosta. Jak widać wszystkie wpisy zaczynają się od URxvt. Wpisy colorn (gdzie 0>=n >=7) definiują kolory (numery analogiczne do tych przestawionych poprzednio); cursorColor definiuje kolor kursora; cursorColor2 to kolor tekstu podświetlonego kursorem; font deklaruje standardowy font; mfont -- font dla znaków unikodu; title definiuje nazwę terminala (skrypty mojego systemu nie rozpoznają rxvt-unicode i produkują nieprzyjemny komunikat przy logowaniu); virtualBell emuluje brzęczyk systemowy; loginShell na true sprawia, że terminal standardowo jest login shellem, a scrollBar włącza pasek przewijania.

Ładny wygląd terminala to ciągle nie wszystko. Może nawet mniej ważna część. Bardzo istotną sprawą jest program powłoki, bo pozwala bardzo przyspieszyć pracę (a nie tylko nie spowalniać, jak w przypadku terminala). Oprócz popularnego w świecie Linuksów Basha mamy do dyspozycji jeszcze kilka godnych uwagi programów powłoki. Od siebie polecę zsh (ze względu na bardzo duże możliwości -- taki fvwm wśród shelli ;p) i tcsh którego konfigurację opiszę.

Na początek jednak krótkie wyjaśnienie czemu tcsh. Mianowicie zsh jest jak dla mnie zbyt rozległy, różnorodność wszelakich opcji trochę mnie przytłaczała. Natomiast bash zdaje się być mało wyrafinowany, mało informacji ma w manie i w necie nigdzie nie znalazłem żadnych ciekawych konfiguracji. Za to tcsh ma całkiem spore możliwości i dobrą dokumentację (całą konfigurację udało mi się zrobić na podstawie mana).

Konfiguracja tcsh to przede wszystkim plik .cshrc (ze względu ma to, że jest tylko rozszerzoną wersją csh). Taką konfigurację można podzielić na trzy części. Zanim zacznę jednak, myślę, że należy zaznaczyć, że ciąg znaków ^[ reprezentuje jeden znak "escape". W przypadku bindkey, wersja dwuznakowa powinna działać, w przypadku echo już nie koniecznie. Pierwszą częścią są zmienne konfigurujące program, ustawiane poleceniem set:

set savehist = 100
set addsuffix
set complete = "enhance"
set echo_style = "both"
set path = ( "/bin/" "/usr/local/bin/" "/usr/bin" "." )
set printexitvalue
set prompt = "%{\033[33m%}%c%{\033[31m%}%%%{\033[37m%} "
set rprompt = "[%T][%j]"
set prompt2 = ">"
set rmstar

Zmienna savehist określa ile kolejnych komend powinno być zapisywanych na dysku (jeśli nie ustawione, pamięta tylko komendy z obecnej sesji). Zmienna addsuffix sprawia, że przy dopasowaniu (tab completion) nazwy katalogu, pojawi się za nią znak / zamiast spacji. Ustawienie zmiennej complete na enhance sprawia, że przy dopasowywaniu nie są rozróżniane wielkie i małe litery, a także kropka, podkreślenie i myślnik nie są rozróżniane. Ustawienie zmiennej echo_style na both sprawi, że polecenie echo będzie rozróżniać opcję -n (brak znaku nowej linii na końcu) i będzie rozpoznawać sekwencje ze znakiem "\". Path chyba jest dość oczywisty, poza składnią typową dla csh. Jak ładnie widać, oprócz standardowych "binów" dodałem sobie bierzący katalog. Zmienna printexitvalue sprawia, że jeśli program zwóci wartość niezerową, csh to zakomunikuje. Zmienna rmstar natomiast sprawia, że zostaniemy poproszeni o potwierdzenie w przypadku wywołania magicznego "rm *". Niestety nie dotyczy to np "rm katalog/*".

Zostały nam jeszcze trzy ważne zmienne ustalające prompt. Jest to jedna z kluczowych rzeczy jeśli chodzi o wygodę pracy z powłoką. Podstawowy prompt składa się z dwóch części, podobnie jak w zsh, wyrównanej do prawej i do lewej. Użyte przeze mnie symbole to: %c (nazwa bieżącego katalogu), %% (czyli procent ;)), %T (czyli godzina w systemie 24-godzinnym) i %j (ilość zadań uruchomionych w tle). Warto również zwrócić uwagę na trochę nietypowy sposób ustawiania kolorów (choć w gruncie rzeczy, dużej różnicy w stosunku do np Basha nie ma). Dla nie wtajemniczonych dopowiem, że % jest używany jako znak zachęty dla nie-roota w csh (tak jak $ w bashu). Na koniec zostaje zmienna prompt2, która definiuje znak zachęty podczas definiowania kolejnych linii pętli foreach i while.

Następną część stanowią definicje skrótów klawiszowych.

bindkey "\t" complete-word-fwd
bindkey "^[[Z" complete-word-back
bindkey "^[[3~" delete-char
bindkey "^A" expand-glob
bindkey "^[[6~" i-search-back
bindkey "^[[5~" i-search-fwd

Nie jest tego dużo, ale potrafi sporo. Po pierwsze, na tab mam tab-completion z tą właściwością, że od razu dopasowuje pierwszą możliwość w przypadku gdy jest ich wiele. Na shift+tab (^[[Z) mam działanie odwrotne do taba (tj. wybiera poprzednie dopasowanie). Działanie delete (^[[3~) chyba jest oczywiste. :) Na ctrl+A (^A) mam rozwinięcie globu do pełnej postaci (wypisze wszystkie elementy pasujące). Na page up (^[[5~) i page down (^[[6~]) natomiast mam ustawione przeszukiwanie historii odpowiednio do przodu i do tyłu. Jest to bardzo przydatne, bo w trakcie pisania, powłoka podsuwa odpowiedzi, którą można zatwierdzić escapem lub enterem lub odrzucić w razie niepowodzenia -- CTRL+G.

Trzecią i ostatnią grupą są aliasy, równie przydatne. Wyjaśnię bardzo pobieżnie, bo prawdopodobnie większość będzie oczywista dla większości użytkowników konsoli.

alias df        "df -h"
alias du        "/bin/du -h --max-depth=0"
alias duv       "/bin/du -h --max-depth=1"
alias duvv      "/bin/du -h"
alias for       "foreach"
alias ls        "ls --color -FbxhC"
alias la        "ls -a"
alias ll        "ls -l"
alias lll       "ls -la"
alias mntc0     "sudo mount /dev/hdc /mnt/cd0 -o uid=bartek"
alias mntc1     "sudo mount /dev/hdd /mnt/cd1 -o uid=bartek"
alias mntf      "sudo mount /dev/sda /mnt/flash -o uid=bartek"
alias mntf1     "sudo mount /dev/sda1 /mnt/flash -o uid=bartek"
alias umntc0    "sudo umount /mnt/cd0"
alias umntc1    "sudo umount /mnt/cd1"
alias umntf     "sudo umount /mnt/flash"

Alias df, dość oczywisty; z opcją, która każe wyświetlać wielkości w potęgach kilobajta. Aliasy du, duv i duvv to du z analogiczną opcją do df i w różnych poziomach "wylewności" (ang. verbose :)). W tym przypadku wywołuję du pełną ścieżką, gdyż samo du jest rozpoznawane jako alias. for jest aliasem dla foreach, który jest odpowiednikiem bashowego for w csh. ls, la, ll, lll to chyba dość typowe aliasy dla różnych wariacji na temat ls. Na koniec aliasy do montowania płyt cd i pamięci flash. Ot tak, żeby sobie oszczędzić czasu, bo trochę pisania jest. Podobnie z aliasami do odmonowywania powyższych.

W prawdzie jest jeszcze wiele rzeczy ułatwiających pracę z konsolą, takich jak nauczenie się języka powłoki, seda, awka, perla i całej reszty na fest; aczkolwiek myślę, że TO już daje możliwość uzyskania już dosyć silnego narzędzia. Zwłaszcza że wybrane przeze mnie opcje to nie wszystko co proponują zaprezentowane narzędzia (odsyłam oczywiście do mana).